Home / Kraanvogels / Nieuws /
Broedseizoen kraanvogels FochteloŽrveen 2015

In het broedseizoen 2015 zijn er 9 paren kraanvogels in het FochteloŽrveen. Daarvan gaan er 7 of 8 tot broeden over, maar op ťťn na mislukken alle legsels.   


Kraanvogel op geschikte broedplaats:

1 paar succesvol

Slechts ťťn paar broedt succesvol en dat is ook een nalegsel. Van de twee kuikens die geboren worden, is er geen een meer over. Direct na de geboorte volgen weken met koel en somber weer en dat is niet ideaal. Mogelijk worden we nog verrast en duikt er een paar met jong op maar de kans is zeer gering. 

12-15 legsels mislukt
Begin maart zijn er 10-11 paar kraanvogels in het FochteloŽrveen. Ongeveer een kwart van de kraanvogels vertrekt of wordt verjaagd, 9 broedparen blijven in het veen. Door de milde winters komen kraanvogels eerder terug in het broedgebied of overwinteren er, en wordt het broedseizoen langer. Ook maÔs speelt als voedselbron een rol van betekenis.



Eťn paar raakt uit beeld in het broedseizoen. Waarschijnlijk is het verjaagd door een paar dat zich pas eind april vestigt. De 12-15 mislukte legsels zijn van 7 of 8 paren. Op de plek van het nieuwe paar worden drie nesten gevonden binnen een straal van 10 meter. Daar is waarschijnlijk ook een nest bij van het paar dat is verjaagd.

Voor het eerst zijn  er 1 en waarschijnlijk 2 paar die een legsel en twee nalegsels produceren. In Duitsland is dit eerder vastgesteld door Wolfgang Mewes, aan de hand van eieren van individuele vrouwtjes, in het FochteloŽrveen is in dit geval het volgen en herkennen van individuele broedparen de methode.



Eťn paar broedt dit jaar niet. In het vroege voorjaar probeerde dit paar al een ander gebied te veroveren, maar dat mislukt. Ze maken gebruik van de onrust die ontstaat door nieuwe paren. Mogelijk hadden ze de activiteit van vossen in het broedgebied al vastgesteld? Het paar zit in het broedseizoen een aantal keren op de broedplaats, maar steeds maar voor enkele dagen.

Later wordt duidelijk dat er een werpburcht van een vos in de kade zit. De geregelde activiteit van vossen maakt de broedplaats ongeschikt. Het lukt het paar helaas niet om een alternatief te vinden in het eigen territorium.


Resten van eieren op een nest in mei 2015 FochteloŽrveen.

Oorzaken van mislukken
Droogte, concurrentie, predatie en verstoring zijn oorzaken van het mislukken van legsels.

  • Droogte: alleen van belang bij latere legsels
    In de loop van dit broedseizoen werd het inderdaad droog, maar bij de start in het vroege voorjaar hadden de meeste kraanvogelparen beschikking over een natte broedplaats. In het territorium van 1 paar was dat niet het geval, omdat de kades hier lek zijn. Bij nesten die later in het seizoen werden gebouwd, was de droogte wel een reden dat nesten minder kans van slagen hadden.

  • Onderlinge concurrentie: viel mee, dit jaar
    De concurrentie tussen kraanvogels onderling kan negatief uitpakken. In 2015 is er minder concurrentie gezien dan in 2014. Veel conflicten werden uitgevochten op de  gemeenschappelijke baltsplaats. De 2 paren die geen geschikt broedgebied hadden door lekke kade en vos, zaten soms in de territoria van andere broedparen. Er waren minder overzomeraars dan in 2014.

  • Predatie: enkele sporen gevonden
    Het vaststellen van deze oorzaak blijft moeilijk, omdat sporen van een dader vaak ontbreken op de plaats delict. Een aantal nesten bevindt zich in levensgevaarlijk terrein en is niet bezocht of niet gevonden, maar als het een beetje kan, worden de nesten gecheckt nadat ze zijn mislukt. Eenmaal zijn uitwerpselen van een vos op een nest gevonden en eenmaal van een ander zoogdier. Eenmaal lagen de eischalen nog op het nest (zie foto). De rest van de nesten was leeg, zonder sporen van een dader. Tussen het nestmateriaal zijn nogal eens snippers ei te vinden.

  • Verstoring: de hoofdoorzaak
    Verstoring is de laatste jaren een groot knelpunt geworden in het veengebied. Er wordt al jaren op gehamerd en beheerders worden geregeld op de hoogte gebracht van de waargenomen overtredingen. Het vermoeden is dat verstoring door vossen, mensen en de luchtvaart een rol speelt in het mislukken van de legsels.
Deze laatste factor lichten we nader toe.

Er is een sterke toename van mensen in het broedgebied sinds er rondom bijna het gehele gebied betonpaden liggen. Door werkzaamheden zijn rustgebieden toegankelijk geworden, omdat sloten zijn gedempt en kades zijn aangelegd. Na de afronding van een project is de zonering niet op orde.



Tien jaar geleden was dat in veel mindere mate een probleem; nu wel, omdat de recreatiedruk blijft toenemen. Her en der steken mensen het gebied in na afronding van een project, omdat de bebording ontbreekt en gebieden door de kades gemakkelijk toegankelijk zijn geworden.

Rondom het veengebied is sprake van steeds meer incidenten en steeds minder toezicht en handhaving. In de lucht wordt het drukker met drones en paragliders, bulderende vliegtuigen, helikopters en luchtballonnen.

In mei vloog er een helikopter net boven het broedgebied van kraanvogels die landt bij Ravenswoud (eigen waarneming). In juni komt een luchtballon laag over het broedgebied van het enige paar met jongen met alarmerende kraanvogels tot gevolg (mededeling B. van Os).

Dit zijn slechts enkele voorbeelden. We kunnen niet alles zien, omdat je maar enkele uren per dag in het veld bent. Er zou veel meer aandacht naar moeten uitgaan om het type verstoring dat niet door de natuur zelf plaatsvindt, hard te maken en te bestrijden.

Vooral helikopters en luchtballonnen zorgen in toenemende mate voor intensieve verstoring en een aanvliegroute naar Eelde over een gebied met een toenemende populatie kraanvogels en tientallen miljoenen vogelnachten is vragen om problemen. 

Kraanvogels kwetsbaar?
Door kraanvogels jarenlang in een gebied te volgen, kom je veel te weten over het gedrag van de vogels, maar ook over de knelpunten in het gebied. Eťn van de broedparen had geen broedplaats omdat het er te droog was. Het paar zoekt een alternatief in de randzone, maar het legsel mislukt.

In de buurt van deze broedplaats zijn fotografen uit het veld gehaald. Daarnaast is een landbouwer gesignaleerd die de kraanvogels in het broedseizoen van zijn gewassen verjaagt.

Het nalegsel van dit paar is een nog korter leven beschoren, omdat het nu knelt met de recreatie in het gebied. Het nest wordt op 175 meter van de doorgaande weg gebouwd. Ondanks hun aanpassende vermogen, blijven kraanvogels gevoelig voor verstoring. Ter illustratie: een grauwe gans blijft op het nest zitten als je er op een tiental meters afstand langsloopt; een kraanvogel verlaat het nest al de indringer nog op honderden meters afstand is. Als mens of vos te dicht bij het nest komen, loopt de kraanvogelouder weg in gebukte houding en gaat op een afstandje -vaak in dekking- staan kijken tot de kust weer veilig is. De eieren blijven dan achter en zijn kwetsbaar voor predatie.  


Raven zijn gek op eieren. Hier is een eendennest de dupe nadat moeder even weg is om te eten. Mei 2015

Het paar kraanvogels aan de FochteloŽrveenweg trekt de aandacht van recreanten. Het is natuurlijk ook prachtig om zoiets te kunnen zien vanaf de openbare weg. Op mensen die in de auto blijven zitten, reageert het paar nauwelijks; beide ouders bouwen rustig door aan het nest. Dit verandert wanneer fietsers en wandelaars stoppen en mensen samenklonteren. Al gauw zijn de eerste verstoringen een feit.



Door verstoring van recreanten sluipt de kraanvogelvrouw weg. Een teken dat er een nest is, of dat er jongen zijn. Waarschijnlijk hebben de kijkers er geen benul van. Met kleinschalig beheer en common sense kan dit voorkomen worden.

Er is altijd wel een toeschouwer bij die dichterbij moet om een foto te maken. Wat zou een paar meter nou uitmaken, zou je denken? Veel, want de kraanvogels gaan van het nest. Na een tijdje vertrekken de mensen en gaat het paar terug naar het nest. Het slechte weer, kou en harde wind is even de redding geweest.

Om te voorkomen dat mensen het gebied weer inlopen, wordt het pad afgezet. Normaal steken er dagelijks mensen het rustgebied in, mede omdat borden ontbreken of op de verkeerde plek staan.

De volgende ochtend staat er om 5.30 uur alweer een auto en lopen mensen langs de weg. De kraanvogels zie ik een kwartier later niet meer, terwijl het vrouwtje de vorige avond om 22.00 uur nog op het nest zat. Predatie is niet de oorzaak, want alle meeuwenparen zijn nog aanwezig en ook het kranenei ligt twee dagen erna nog in het nest. De geregelde verstoring van mensen is hier duidelijk de bottleneck.


Als je in de auto blijft, bouwt de kraanvogel rustig aan het nest. Zou iemand van de kijkers dit hebben gezien, vraag ik me af?


Een dag later zijn de kraanvogels vertrokken en vervolgens is het nest bezocht. Er is bijna niet te komen, vanwege erg diep water en gevaarlijke drijftillen. Het vermoeden van een ei wordt bevestigd. Het ei is besmeurd met modder.  

Kraanvogels passen zich heel voorzichtig aan, als er maar voldoende rustgebied is waar niemand inloopt. Het wordt tijd dat wij hun voorbeeld volgen en meer van deze gebieden inrichten. Als je er tijd voor vrijmaakt, zie je hoe kwetsbaar het allemaal is, maar ook hoe je het goed kunt doen.

De inrichting van het landschap en de zonering zijn belangrijke elementen van de geschiktheid als rust-, broed- en kuiken opgroeigebied van kraanvogels in het FochteloŽrveen. Beheerders moeten zorgvuldig omgaan met het openkappen van gebieden en rekening houden met individuele soorten die kwetsbaar zijn als grauwe klauwier, paapje en kraanvogel, enzovoort.

En ook de gemeente Oostellingwerf zou vele malen zorgvuldiger moeten zijn. Afgelopen winter is er kilometers opslag langs de weg gekapt of vernield, waardoor veel rustgebied voor kraanvogels (en kwalificerende ganzen en zwanen) verloren is gegaan. Voor Natura 2000 was de afspraak gemaakt om gefaseerd te kappen. In de praktijk werkt het echter vaak niet, omdat instanties langs elkaar heen werken en vaak onvoldoende kennis in huis hebben.

Een andere blunder is het asfalteren van de FochteloŽrveenweg, waardoor er nog meer (sluip)verkeer langs raast. Voor de kraanvogels en overige natuur doe je het goed door het struweel langs de weg, rekening houdend met de veiligheid, zoveel mogelijk te laten staan. Het aantal doodgereden vogels, zoogdieren en slangen breng je terug door de weg autoluw te maken, of om te vormen tot een fietspad.

Dit ligt ook voor de hand in een stiltegebied en Natura 2000 gebied. Daar zou de gemeente zich hard voor moeten maken.



delen








In dit menu leest u aan welke voorwaarden een broedgebied moet voldoen, om kans te maken om uitgekozen te worden door de zeer selectieve en behoedzame kraanvogel. 

Vervolgens vindt u informatie over de ontwikkelingen in huidige broedgebieden en criteria voor potentiŽle broedgebieden. 



contact
tags
Bureau De Kraanvogel
FochteloŽrveen 10
8428 RR Fochteloo
0516-588589
Het Waait
Twelloseweg 10a
7439 AS Steenenkamer
0570-618989

Het Fochteloërveen / Gebouwd door Boheemen.nl